Mỗi loại trầm cảm đều có câu chuyện riêng, với những biểu hiện và nguyên nhân không giống nhau. Nắm bắt đúng thông tin về các loại trầm cảm sẽ là bước quan trọng để bạn chủ động hơn trong việc chăm sóc sức khỏe tinh thần. Cùng Trị Liệu Tâm Lý Tâm An tìm hiểu để sẵn sàng đối mặt và vượt qua thử thách này nhé!
1. Trầm Cảm Là Gì?
Trầm cảm (Depression) là một rối loạn tâm trạng phổ biến, ảnh hưởng sâu sắc đến cách bạn cảm nhận, suy nghĩ và hành xử trong cuộc sống hàng ngày. Khác với những buồn bã thoáng qua, các loại trầm cảm thường kéo dài và khiến bạn dần mất hứng thú với những điều từng khiến mình vui.
Theo Hiệp hội Tâm thần học Hoa Kỳ (APA), các loại trầm cảm được đặc trưng bởi tâm trạng buồn bã kéo dài, mất hứng thú với các hoạt động từng yêu thích, cảm giác mệt mỏi, khó tập trung và có thể kèm theo các triệu chứng thể chất như thay đổi cân nặng, rối loạn giấc ngủ.
Để được chẩn đoán là trầm cảm, những cảm xúc và biểu hiện này thường cần kéo dài ít nhất hai tuần và ảnh hưởng rõ rệt đến sinh hoạt thường ngày. Nếu bạn đang cảm thấy điều gì đó không ổn trong lòng, hãy biết rằng: cảm giác ấy là thật, và bạn không đơn độc trên hành trình này.
2. Các Loại Trầm Cảm Thường Gặp Hiện Nay
Trầm cảm không chỉ có một kiểu duy nhất mà tồn tại dưới nhiều dạng khác nhau, mỗi loại lại có những đặc điểm riêng biệt. Hiểu rõ từng loại sẽ giúp bạn nhận biết và xử lý đúng cách hơn.
2.1. Rối loạn trầm cảm nặng (MDD)
Rối loạn trầm cảm nặng (Major Depressive Disorder – MDD) là dạng trầm cảm phổ biến và nghiêm trọng nhất. Người mắc MDD có thể thấy mình chìm trong nỗi buồn sâu sắc, mất hứng thú với mọi việc từng yêu thích, cảm giác mệt mỏi kéo dài, thay đổi giấc ngủ, hoặc ăn uống không ổn định.
Thậm chí, đôi lúc có những suy nghĩ nặng nề, tự trách bản thân hay nghĩ đến chuyện tiêu cực hơn. Những cảm xúc này thường kéo dài ít nhất hai tuần, ảnh hưởng lớn đến cuộc sống thường ngày.
2.2. Rối loạn trầm cảm dai dẳng (PDD)
Rối loạn trầm cảm dai dẳng (Persistent Depressive Disorder – PDD), còn gọi là dysthymia, là dạng trầm cảm mãn tính kéo dài ít nhất hai năm.
Người mắc PDD thường cảm thấy tâm trạng buồn bã hoặc u ám hầu hết thời gian trong ngày, mất hứng thú với các hoạt động, mệt mỏi, lòng tự trọng thấp và khó tập trung. Do tính chất kéo dài, PDD có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống nếu không được điều trị kịp thời.
2.3. Rối loạn lưỡng cực (BD)
Khác với các loại trầm cảm thông thường, rối loạn lưỡng cực (Bipolar Disorder) là một trạng thái thay đổi thất thường giữa những giai đoạn cảm xúc cao (hưng cảm) và thấp (trầm cảm).
Trong giai đoạn hưng cảm, người bệnh có thể cảm thấy phấn khích, tăng năng lượng, giảm nhu cầu ngủ và hành vi bốc đồng. Ngược lại, trong giai đoạn trầm cảm, họ có thể trải qua cảm giác buồn bã, mất hứng thú, mệt mỏi và có ý nghĩ tự tử. Sự thay đổi này có thể xảy ra vài lần trong năm hoặc thậm chí vài lần trong tuần.
2.4. Trầm cảm sau sinh (PPD)
Trầm cảm sau sinh (Postpartum Depression – PPD) là một thử thách lớn với các bà mẹ ngay sau khi chào đón em bé. Không giống như trạng thái buồn thoáng qua sau sinh, PPD có thể kéo dài hàng tuần hoặc hàng tháng nếu không được can thiệp kịp thời.
Người mẹ mắc PPD có thể cảm thấy buồn bã, lo âu, mệt mỏi, mất hứng thú với các hoạt động, khó khăn trong việc chăm sóc con và thậm chí có ý nghĩ làm hại bản thân hoặc em bé.
2.5. Rối loạn tâm thần tiền kinh nguyệt (PMDD)
Rối loạn tâm thần tiền kinh nguyệt (Premenstrual Dysphoric Disorder – PMDD) là dạng nghiêm trọng của hội chứng tiền kinh nguyệt (Premenstrual Syndrome – PMS).
Người mắc PMDD trải qua những thay đổi cảm xúc mạnh mẽ như cáu gắt, lo lắng, trầm cảm, mệt mỏi ngay trước kỳ kinh. Những triệu chứng này có thể ảnh hưởng sâu sắc đến công việc, học tập và các mối quan hệ xung quanh.
2.6. Rối loạn tâm lý theo mùa (SAD)
Rối loạn tâm lý theo mùa (Seasonal Affective Disorder – SAD) là một dạng trầm cảm liên quan đến sự thay đổi thời tiết, thường xuất hiện vào mùa thu, đông, khi có ít ánh sáng mặt trời.
Người mắc SAD có thể cảm thấy buồn bã, mất hứng thú với các hoạt động, mệt mỏi, thay đổi về giấc ngủ và ăn uống. Nguyên nhân được cho là do sự mất cân bằng sinh hóa trong não, đặc biệt là sự thay đổi nồng độ serotonin và melatonin.
2.7. Trầm cảm không điển hình
Trầm cảm không điển hình là dạng trầm cảm đặc biệt, còn được gọi là trầm cảm Atypical, trong đó người bệnh có thể tạm thời cảm thấy khá hơn khi có điều gì đó tích cực xảy ra, nhưng sau đó lại trở về trạng thái buồn bã.
Những triệu chứng như thèm ăn nhiều hơn, tăng cân, ngủ nhiều nhưng vẫn mệt mỏi, cảm giác tay chân nặng nề hay nhạy cảm với sự từ chối đều có thể xuất hiện, khiến người bệnh khó khăn trong việc hòa nhập với cuộc sống.
3. Nguyên Nhân Và Yếu Tố Nguy Cơ Của Các Loại Trầm Cảm
Biết được những nguyên nhân và yếu tố làm tăng nguy cơ của các loại trầm cảm sẽ giúp bạn chủ động hơn trong việc phòng tránh và chăm sóc sức khỏe tâm thần.
3.1. Di truyền và tiền sử bệnh lý
Nếu trong gia đình bạn có người từng bị trầm cảm, bạn cũng có thể có nguy cơ cao hơn. Theo các nghiên cứu, khoảng 1/3 nguyên nhân gây các loại trầm cảm liên quan đến yếu tố di truyền, còn lại là do những áp lực bên ngoài.
Ngoài ra, nếu bạn từng gặp các vấn đề tâm lý khác như lo âu hay rối loạn lưỡng cực thì nguy cơ này cũng tăng lên đáng kể.
3.2. Áp lực từ môi trường sống
Cuộc sống không phải lúc nào cũng dễ dàng. Căng thẳng từ công việc, học tập, gia đình hay các mối quan hệ xã hội có thể tích tụ và ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần của bạn. Đặc biệt, nếu bạn cảm thấy thiếu sự hỗ trợ hoặc thường xuyên gặp xung đột trong môi trường sống thì nguy cơ mắc các loại trầm cảm cũng sẽ cao hơn.
3.3. Biến cố cá nhân, sang chấn tâm lý
Những mất mát lớn như mất người thân, ly hôn, hay những trải nghiệm đau thương như bị lạm dụng, chứng kiến bạo lực có thể tạo ra sang chấn tâm lý sâu sắc. Nếu những tổn thương này không được giải tỏa kịp thời, chúng có thể dẫn đến các loại trầm cảm.
3.4. Mất cân bằng hóa học não bộ
Bộ não điều chỉnh cảm xúc qua các chất dẫn truyền thần kinh như serotonin, dopamine hay norepinephrine. Khi các chất này mất cân bằng, tâm trạng của bạn cũng sẽ bị ảnh hưởng, gây ra các loại trầm cảm. Nguyên nhân mất cân bằng có thể rất phức tạp, liên quan đến cả di truyền, môi trường sống và sức khỏe tổng thể của bạn.
3.5. Lối sống không lành mạnh
Chế độ sinh hoạt thiếu khoa học như ngủ không đủ, ăn uống không hợp lý, thiếu vận động, hoặc sử dụng chất kích thích như rượu bia, thuốc lá đều có thể làm tăng nguy cơ mắc các loại trầm cảm. Bên cạnh đó, việc không biết cách quản lý stress và thiếu sự kết nối xã hội cũng khiến tâm trạng bạn dễ rơi vào trạng thái tiêu cực.
4. Cách Nhận Biết Và Chẩn Đoán Các Loại Trầm Cảm
Để vượt qua các loại trầm cảm, bước đầu tiên là nhận diện rõ các dấu hiệu và biết khi nào cần tìm đến chuyên gia.
4.1. Dấu hiệu cảm xúc và hành vi theo chẩn đoán chuyên môn
Để chẩn đoán các loại trầm cảm, các chuyên gia tâm lý, bác sĩ sẽ dựa trên các tiêu chuẩn quốc tế, nổi bật là DSM-5 (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, phiên bản 5).
Dưới đây là 9 dấu hiệu điển hình mà bạn cần chú ý, vì nếu xuất hiện lâu dài, đó chính là cảnh báo bạn đang ở trạng thái các loại trầm cảm cần được can thiệp sớm:
- Khí sắc trầm cảm gần như suốt ngày, hầu như mỗi ngày (bệnh nhân cảm thấy buồn bã, trống rỗng hoặc được người khác quan sát thấy trạng thái buồn bã, khóc). Ở trẻ em và thiếu niên có thể biểu hiện qua dễ bực tức.
- Giảm sút rõ rệt về hứng thú hoặc niềm vui trong hầu hết các hoạt động.
- Thay đổi cân nặng rõ rệt không do ăn kiêng, hoặc thay đổi cảm giác ngon miệng gần như mỗi ngày (ở trẻ em có thể là không tăng cân như dự kiến).
- Rối loạn giấc ngủ: mất ngủ hoặc ngủ nhiều gần như mỗi ngày.
- Kích động hoặc chậm chạp tâm thần vận động được người khác nhận thấy.
- Mệt mỏi hoặc mất năng lượng gần như mỗi ngày.
- Cảm giác mất giá trị hoặc tội lỗi quá mức, không phù hợp gần như mỗi ngày (không chỉ là tự trách móc thông thường).
- Giảm khả năng tập trung hoặc quyết đoán gần như mỗi ngày (theo lời bệnh nhân hoặc quan sát của người khác).
- Ý nghĩ tái diễn về cái chết, tự tử hoặc có kế hoạch, mưu toan tự tử.
Theo DSM-5, để xác định rối loạn trầm cảm nặng, cần có ít nhất 5 trong số các triệu chứng kể trên xuất hiện trong khoảng thời gian ít nhất 2 tuần, và ảnh hưởng rõ rệt đến khả năng sinh hoạt hàng ngày.
4.2. Các bài kiểm tra đánh giá sức khỏe tâm thần và các loại trầm cảm
Để chẩn đoán và đánh giá mức độ các loại trầm cảm một cách chính xác, hiện nay có nhiều bài test uy tín, phù hợp với từng nhóm tuổi và nhu cầu cụ thể. Dưới đây là một số công cụ thường dùng tại Trị Liệu Tâm Lý Tâm An:
- DASS 21 (Depression Anxiety Stress Scales 21): Đánh giá đồng thời trầm cảm, lo âu và stress, giúp hiểu rõ trạng thái tinh thần.
- RADS 10-20 (Reynolds Adolescent Depression Scale): Dành cho thiếu niên 10–20 tuổi, phát hiện sớm trầm cảm qua cảm xúc và hành vi.
- HAM-D (Hamilton Depression Rating Scale): Bài test lâm sàng đánh giá mức độ nghiêm trọng của các loại trầm cảm, hỗ trợ điều trị.
- GDS (Geriatric Depression Scale): Dành cho người cao tuổi, phát hiện trầm cảm qua thay đổi cảm xúc và hành vi.
Những bài kiểm tra này được các chuyên gia tại Tâm An lựa chọn kỹ lưỡng, giúp bạn hoặc người thân có sự nhận biết sớm và chính xác nhất về tình trạng tâm lý và các loại trầm cảm, từ đó dễ dàng tìm kiếm sự hỗ trợ kịp thời và đúng cách.
5. Hành Trình Chữa Lành Cùng Trị Liệu Tâm Lý Tâm An
Trị liệu tâm lý không chỉ là giải pháp, mà còn là hành trình đồng hành giúp bạn từng bước hồi phục và cân bằng lại cuộc sống. Cùng khám phá cách Trị Liệu Tâm Lý Tâm An sẽ hỗ trợ bạn nhé.
5.1. Trị liệu thân – tâm tích hợp
Chúng tôi áp dụng phương pháp trị liệu thân – tâm tích hợp, kết hợp giữa trị liệu tâm lý và các phương pháp hỗ trợ như thiền, yoga, và các kỹ thuật thở. Phương pháp này giúp bạn kết nối sâu sắc với cơ thể, nhận diện và giải phóng những cảm xúc bị kìm nén, từ đó thúc đẩy quá trình chữa lành toàn diện.
5.2. Quy trình tiếp cận an toàn và chuyên sâu
Quy trình trị liệu tại Tâm An được thiết kế khoa học, an toàn và phù hợp với từng cá nhân. Chúng tôi bắt đầu bằng việc lắng nghe và thấu hiểu câu chuyện của bạn, từ đó xây dựng kế hoạch trị liệu cá nhân hóa, kết hợp giữa các liệu pháp như Liệu pháp hành vi nhận thức (CBT), Liệu pháp tương tác cá nhân (IPT) và các phương pháp trị liệu khác.
5.3. Đội ngũ đồng hành đáng tin cậy
Đội ngũ chuyên gia tại Tâm An là những người tâm huyết, được đào tạo chuyên sâu và có nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực tâm lý trị liệu. Chúng tôi luôn sẵn lòng lắng nghe, chia sẻ và đồng hành cùng bạn trên hành trình tìm lại sự bình an trong tâm hồn.
6. Lời Kết
Hiểu được các loại trầm cảm là bước đầu quan trọng để bạn có thể chủ động chăm sóc sức khỏe tâm lý. Mỗi người có câu chuyện riêng và cần một lối đi phù hợp. Đừng ngần ngại mở lòng, để Trị Liệu Tâm Lý Tâm An trở thành người bạn đồng hành tin cậy, giúp bạn đi qua những thử thách bằng sự thấu hiểu, nhẹ nhàng và chuyên sâu.
TRỊ LIỆU TÂM LÝ TÂM AN
- Hà Nội: Số 79, ngõ 619 Vũ Tông Phan, phường Khương Đình, quận Thanh Xuân, TP Hà Nội.
- Hồ Chí Minh: Số 123 Hoa Lan, Phường 2, Quận Phú Nhuận, TP Hồ Chí Minh
- Email: therapy.taman@gmail.com
- Hotline: 0886 332 683